CBAM - jak działa i kogo dotyczy?
Czym jest CBAM i kogo dotyczy?
CBAM, czyli Mechanizm Dostosowywania Cen na Granicach z Uwzględnieniem Emisji CO₂ (Carbon Border Adjustment Mechanism), to element unijnej polityki klimatycznej wprowadzony rozporządzeniem 2023/956. Jego celem jest wyrównanie kosztu emisji CO₂ między producentami działającymi w UE, którzy od lat rozliczają się w ramach systemu handlu emisjami (EU ETS 1 i 2), a firmami importującymi towary z krajów trzecich, gdzie takich kosztów często nie ma.
Mechanizm obejmuje obecnie towary z kilku sektorów uznawanych za najbardziej emisyjne: cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, wodór oraz energię elektryczną. W praktyce dotyczy to nie tylko surowców i półproduktów, ale również wyrobów, w których te materiały zostały wykorzystane w dalszym procesie produkcji.
Odpowiedź brzmi: to zależy od kodu CN towaru, nie od jego nazwy handlowej. Wiele firm nie postrzega się jako importer surowców objętych CBAM, a mimo to wpada w zakres regulacji, bo sprowadza elementy lub komponenty mieszczące się w katalogu towarów objętych mechanizmem. Dlatego pierwszym krokiem zawsze powinno być sprawdzenie kodów CN w dokumentacji celnej, a nie poprzestanie na opisie towaru w zamówieniu.
Jakie obowiązki ma importer?
Do końca 2025 roku CBAM funkcjonował głównie jako obowiązek raportowy – firmy musiały zgłaszać dane o emisjach wbudowanych w importowane towary, ale nie wiązało się to jeszcze z opłatami. Od 2026 roku mechanizm wchodzi w fazę docelową, w której raportowanie przestaje być jedynym obowiązkiem, a importerzy muszą liczyć się z realnymi kosztami finansowymi.
Najważniejsze obowiązki importera w okresie docelowym to przede wszystkim uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. Importer mający siedzibę w państwie członkowskim musi złożyć wniosek o ten status przed dokonaniem przywozu towarów objętych CBAM.
Bez niego nie będzie możliwe dokonanie odprawy celnej takich towarów. Przepisy przewidują jednak okres przejściowy – importerzy i przedstawiciele celni mogą jeszcze dokonywać przywozu bez tego statusu, pod warunkiem że wniosek o jego nadanie zostanie złożony do wskazanego w przepisach terminu.
Drugim kluczowym obowiązkiem jest pozyskiwanie od producentów wiarygodnych danych o emisjach CO₂ wbudowanych w towar. Te dane stają się podstawą do wyliczenia, ile certyfikatów CBAM trzeba kupić i umorzyć. Importer może pomniejszyć liczbę certyfikatów podlegających umorzeniu o koszty emisji już poniesione w kraju produkcji, co ma zapobiegać podwójnemu obciążeniu.
Ważna informacja dla mniejszych firm
Od 2026 roku obowiązuje próg de minimis – importerzy, którzy nie przekraczają 50 ton towarów objętych CBAM rocznie, są zwolnieni z części obowiązków. Ten próg nie obejmuje jednak importu energii elektrycznej i wodoru – w tych przypadkach status upoważnionego zgłaszającego jest wymagany niezależnie od wolumenu.
Jeśli chcesz sprawdzić, ile certyfikatów CBAM Twoja firma może potrzebować przy obecnym wolumenie importu, warto skorzystać z kalkulatora CBAM, który pozwala wstępnie oszacować skalę obciążenia finansowego.
Okres przejściowy a okres docelowy – co się zmieniło?
Najłatwiej zrozumieć zmianę, porównując obowiązki importera w okresie przejściowym z obowiązkami w okresie docelowym.
| Obszar | Okres przejściowy | Okres docelowy |
|---|---|---|
| Charakter obowiązku | Głównie statystyczny i raportowy – brak opłat za emisje. | Finansowy – konieczność zakupu i umorzenia certyfikatów CBAM. |
| Status upoważnionego zgłaszającego | Nie był wymagany do importu. | Wymagany do odprawy celnej towarów objętych CBAM, z okresem przejściowym na złożenie wniosku. |
| Dane o emisjach | Raportowane kwartalnie na podstawie danych od producentów lub wartości domyślnych. | Muszą być wiarygodne i udokumentowane – stają się podstawą rozliczenia finansowego. |
| Małe wolumeny importu | Brak osobnego progu zwolnienia. | Próg de minimis 50 ton/rok zwalnia z części obowiązków, poza energią i wodorem. |
| Sankcje | Za brak lub błędy w raportach kwartalnych. | Kary administracyjne nakładane przez KOBiZE, m.in. za brak umorzenia certyfikatów, niekompletne lub nieprawdziwe deklaracje. |
| Kontrola po złożeniu deklaracji | Krótszy horyzont kontroli. | Komisja Europejska może wszczynać postępowania nawet do 4 lat po złożeniu rocznej deklaracji. |
Jak przygotować firmę na CBAM bez chaosu?
CBAM rzadko jest tematem tylko jednego działu. W praktyce dotyka zakupów, logistyki, działu celnego, finansów, controllingu, a czasem też zarządu – bo wpływa na koszt towaru, marże i sposób rozliczeń z dostawcami z krajów trzecich.
Im wcześniej firma zacznie traktować CBAM jako temat operacyjny, a nie tylko prawny, tym łatwiej uniknie sytuacji, w której odprawa celna towaru zostaje zablokowana z powodu braku statusu upoważnionego zgłaszającego albo brakujących danych od dostawcy.
Dobrym punktem wyjścia jest jednorazowy przegląd: jakie towary firma importuje, jakie mają kody CN, czy mieszczą się w katalogu CBAM i jaki jest roczny wolumen w stosunku do progu de minimis. Na tej podstawie można ocenić, czy potrzebny jest status upoważnionego zgłaszającego, a jeśli tak – zacząć zbierać dane o emisjach od dostawców z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim staną się one warunkiem odprawy.
W praktyce warto zacząć od pięciu kroków:
- sprawdzić kody CN wszystkich towarów importowanych spoza UE, niezależnie od ich nazwy handlowej,
- oszacować roczny wolumen towarów objętych CBAM w odniesieniu do progu 50 ton,
- ustalić, czy i kiedy trzeba złożyć wniosek o status upoważnionego zgłaszającego CBAM,
- zawczasu poprosić dostawców o dane dotyczące emisji CO₂ wbudowanych w towar,
- wskazać w firmie osobę lub dział odpowiedzialny za zbieranie i archiwizowanie tych danych na potrzeby kontroli.
Podsumowanie
CBAM przestał być tematem czysto raportowym i stał się elementem kosztu importu. Dla firm, które wcześniej traktowały go jako formalność wypełnianą przez dział celny, oznacza to konieczność spojrzenia na temat szerzej – z perspektywy zakupów, finansów i relacji z dostawcami.
Najgorszym podejściem jest odkładanie tematu do momentu, w którym brak statusu upoważnionego zgłaszającego lub brak danych o emisjach realnie zatrzyma towar na granicy. Wczesne sprawdzenie, czy firma podlega CBAM, i jakie dane trzeba zacząć zbierać, pozwala uniknąć kosztownych niespodzianek.
Przygotowanie do CBAM nie musi być wielkim projektem. Może zacząć się od prostego przeglądu importowanych towarów i jednej rozmowy o tym, gdzie w firmie te dane już dziś krążą, a gdzie trzeba je dopiero uporządkować.
Najważniejsze wnioski
CBAM przestał być wyłącznie obowiązkiem raportowym i stał się elementem realnego kosztu importu.
Kluczowe jest sprawdzenie kodów CN importowanych towarów, oszacowanie wolumenu względem progu 50 ton oraz upewnienie się, czy firma potrzebuje statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM – najlepiej zanim stanie się to warunkiem odprawy celnej.
Najprostszym pierwszym krokiem jest skorzystanie z kalkulatora CBAM, który pomoże oszacować realny koszt certyfikatów dla Twojej firmy.
Źródła pomocnicze
- Akademia ESG, Rozporządzenie CBAM – obowiązki importerów i raportowanie emisji – sankcje i rola KOBiZE.
- Kancelaria RPMS, CBAM od 2026 – obowiązki importera w praktyce – kwalifikacja towarów po kodach CN i próg wolumenowy.
- LEGALLY.SMART, CBAM po nowelizacji – nowe obowiązki importerów od 2026 r. – status upoważnionego zgłaszającego i terminy.
- Adecon, CBAM od 2026 r. – nowe obowiązki importerów i ryzyka prawne – próg de minimis i sankcje operacyjne.
- Thedy & Partners, CBAM 2026 – certyfikaty, obowiązki importerów i koszty – okres docelowy i horyzont kontroli Komisji Europejskiej.